Greinar

Greinar

20. apríl 2014

Spítalinn okkar: Að svara kalli framtíðar og bæta fyrir vanrækslu síðustu ára

Þessi grein birtist í DV í dag. Páskadag. Gleðilega páska!

 

Spítalinn okkar:  Að svara kalli framtíðar og bæta fyrir vanrækslu síðustu ára

 

Rökin eru skýr:

  1. Þjónustuþörfin mun aukast verulega á næstu áratugum. Legudagar 60 ára og eldri verða yfir 200 þúsund árið 2050; voru um 100 þúsund 2010. Tvöföldun.
  2. Spáð er að árlegur meðalfjöldi greindra krabbameina verði yfir 2100 að jafnaði á ári 2027-2031; hefur verið liðlega 1400 á ári að undanförnu. Fjölgun um 50 %.
  3. Byggingar Landspítalans eru gamlar. Þær skapa ekki forsendur fyrir samhæfða starfsheild, sveigjanleika, nýjungar. Þar er ekki pláss né burðarþol fyrir nútimatækjabúnað.
  4. Landspítalinn er spítali allra landsmanna; sem sést á tölum um fjölda legudaga

 

Það kostar peninga að byggja nýjan Landspítala. Peningarnir eru til. Lífeyrissjóðirnir voru reiðubúnir til að leggja fé í verkið á síðasta ári. Lánsfé. Þeir þurfa 3,5 % vexti af sínum fjármunum samkvæmt lögum. Lögum er hægt að breyta. Kosti nýr spítali 50 miljarða kostar það fjármagn 1,5 – 2,0 miljarða á ári. Árleg rekstrarhagræðing í nýju húsnæði skilar 2,5 til 3 miljörðum króna á á ári upp í fjármagnskostnað og aukinn rekstrarkostnað húsnæðis. Þjóð sem hefur efni á að borga sjálfri sér 80 miljarða í umdeildar skuldaleiðréttingar hefur efni á að kosta nýjan Landspítala.

Mér ofbauð málflutningur frambjóðenda um Landspítalann fyrir síðustu kosningar. Þar var ábyrgðarleysið yfirgengilegt.  Landspítalinn á yfirleitt fáa vini á stjórnmálasviðinu. Það þekki ég frá þeim tíma þegar ég var heilbrigðisráðherra. Reyndi þá aftur og aftur að gera tillögur um fjárveitingar til spítalans til alþingis. Það voru stundum myndarlegar tölur í fjárlagafrumvarpinu á haustin en þær voru ævinlega skornar niður. Peningarnir voru þó ekki teknir af heilbrigðiskerfinu heldur voru þeir fluttir til annarra sjúkrahúsa sem áttu vini. Sjúkrahúsa úti á landi og Borgarspítalans og Landakotspítalans sem áttu vini þó þeir væru í Reykjavík. Samt tókst að halda Landspítalanum við og vel það. Það var byggt og byggt.  Landspítali háskólasjúkrahús varð seinna til úr þremur spítölum í Reykjavík.

 

Þá var ljós framundan

Þegar afleiðingar hinnar villtu frjálshyggju lögðust yfir land og þjóð í hruninu þá hlaut heilbrigðiskerfið og Landspítalinn líka að finna fyrir því. Starfsfólkið lagði líf sitt í verkefnin og sjúklingarnir treystu spítalanum fyrir lífi sínu eins og áður. Það sem bjargaði málum var duglegt starfsfólk, fórnfús forysta og skilningur þjóðarinnar, sjúklinganna og aðstandenda þeirra.  En það var líka ljós framundan: Það átti að byggja nýjan Landspítala. Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra og Álfheiður Ingadóttir heilbrigðisráðherra höfðu kjark til að taka utan um verkið og sjá: Fyrir lágu tillögur um endurreisn sjúkrahússins, tillögur sem kostuðu um 45 miljarða króna. Og það sem meira var: Það lá einnig fyrir að unnt var að fjármagna verkið með fjármagni úr lífeyrissjóðunum. Það fjármagn átti að taka að láni en sparnaðurinn í rekstri hefði borgað lántökukostnaðinn eins og Björn Zoëga fráfarandi forstjóri spítalans benti á. Þannig hefði mátt dreifa þessum fjárfestingarkostnaði á tíu til tuttugu ár!
  
Skuggi leggst yfir Landspítalann

En þá steig úrtölukórinn fram á sviðið: Greinar um hvað þetta væri dýrt birtust í þeim fáu blöðum sem eftir eru, heilu kastljósin og silfrin voru undirlögð af úrtölumönnum og við sem erum stuðningsmenn Landspítalans vorum ekki nógu dugleg að verjast. Þegar kom að kosningum í fyrra lá tvennt fyrir: Talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna töluðu flestir illa um Landspítalann og margt var reynt af til að gera verkefnið tortryggilegt. Nýji Landspíalinn tapaði kosningabaráttunni. Þessu var framhaldið eftir kosningar. Sumir stjórnarþingmenn fyrrverandi stjórnar voru heldur lufsulegir í þessu máli eins og öðrum. Nú eru stjórnarandstöðuþingmennirnir orðnir stjórnarþingmenn. Hvað er þá að gerast? Skuggi færðist yfir sviðið síðastliðið sumar þegar nú ríkisstjórn tók við. Dæmi: „Að fara byggja hér nýjan steinsteypukubb upp á 60-80 milljarða á meðan starfsfólk er að ganga út af Landspítalanum – það er ekki nokkuð einasta vit í því. Við Framsóknarmenn höfum talað skýrt; þjóðin hefur ekki efni á nýjum spítala í dag, það eru alveg hreinar línur.“ Vigdís Hauksdóttir í viðtali við morgunútvarp Rásar 2 31.07.2013.
     En sem betur fer heyrðust aðrar raddir og nú er að rofa til.

 

Það birtir á ný

     Fyrir nokkrum mánuðum skrifaði ég grein um þessi mál í Fréttablaðið og sagði: “Bjartsýnisáætlun Landspítalans þarf  að verða til. Sú áætlun þarf að ná til sjúklinganna og aðstandendanna, til starfsmannanna, kjara þeira og starfsaðstæðna, og til framtíðar. Það á að hefjast handa við að byggja nýjan Landspítala - ekki seinna en nú þegar. “ Og nú er þessi áætlun orðin til.

 

   Í vikunni urðu til ný samtök á Íslandi. Það er frétt. Það var troðfullur salur og stemmningin þvílík að klappinu ætlaði aldrei að linna fyrir þeim fáu ræðum sem haldnar voru. Samtökin heita Spítalinn okkar. Á stofnfundinum voru nokkrir fyrrverandi heilbrigðisráðherrar auk tuga annarra forystumanna úr þjóðlífinu, meðal annars frambjóðendur til borgarstjórnar. Og það er ekki eftir neinu að bíða. Þetta er að vísu ekki spretthlaup heldur langhlaup eins og Magnús Pétursson fundarstjórinn, ríkissáttasemjari og  fyrrverandi forstjóri Spítalans minnti á. Anna Stefánsdóttir var kosin formaður samtakanna og mælti hvatningarorð til fundarmanna sem fóru út af samkomunni með eld í hjarta. Nú skal það takast! Næsta mál er að semja um fjármunina við þá sem fjármuni eiga. Það eru lífeyrissjóðirnir og ríkissjóður. Landspítalinn er reyndar ekki bara heilbrigðismál. Þjóð sem ekki á gott stofnsjúkrahús stendur ekki undir því að geta heitið fullvalda þjóð. Skjaldarmerkið er mikilvægt tákn um sjálfstæði þjóðarinnar að ekki sé minnst á margvíslegar stofnanir samfélagsins eins og alþingi og hæstarétt. En fari svo að við verðum að senda fleiri og fleiri sjúklinga til meðferðar erlendis þá er voðinn vís; þá er sjálfstæði þjóðarinnar í hættu. Öflugur Landspítali er mikilvægari sjálfstæðri þjóð en skjaldarmerkið að ekki sé minnst á margar þær útbelgdu ræður um þjóðmenninguna sem haldnar eru þessa dagana.
     Með því að byggja nýjan landspítala erum við reyndar ekki aðeins að svara kalli framtíðarinnar. Það er meira að segja hægt að færa rök fyrir því að nýji Landspítalinn sé of lítill. En með því að byggja hann erum við líka að bæta fyrir vanrækslu fortíðarinar.  Á árunum 1965-1984 var byggt húsnæði fyrir Landspítalann – öll hús hans – upp á 65 þúsund fermetra. Nýja byggingin er 77 þúsund fermetrar. Á árunum 1965-1984 voru þjóðartekjur á mann um 60 % af því sem þær eru nú. Frá 1995 til 2004 voru byggðir 14 þúsund femetrar. Ef við hefðum haldið áfram eins og gert var á árunum fyrir 1983 þá væri löngu búið að byggja nýja Landspítalann. Með því að byggja hann núna værum við að bæta fyrir vanrækslu síðustu ára þegar allt átti að vera Höfundur  var heilbrigðisráðherra 1980-1983